Kom je ze nog wel eens tegen? Die kinderen op de basisschool, die desgevraagd laten weten dat ze later in een ziekenhuis willen werken: “Mensen beter maken”, “Om voor zieke mensen te zorgen”, “om oude mensen te verzorgen”.

Na 17 jaar de belangen van werknemers in handel, industrie en zakelijke dienstverlening te hebben behartigd, ging ik daar in maart 2008 mee door maar dan in de sector zorg en welzijn. En voor het eerste hoorde ik daar veelvuldig en nadrukkelijk de term “intrinsieke motivatie”, kort door de bocht hield dat kennelijk zoveel in als dat je ook iets kunt doen niet louter en uitsluitend “om de centen”, of vanwege de status.

De kinderen die aangeven later chirurg-traumatoloog te willen worden omdat “dat zo lekker verdient” komt je eerlijk gezegd ook niet zo vaak tegen. Wellicht als ze wat ouder zijn. Maar er zijn van die momenten dat opeens duidelijk wordt dat je een schaars goed bent op de markt van vraag en aanbod. Dat je kennelijk over kennis, kunde en ervaring beschikt waar iedereen op zit te wachten. Overigens nog steeds intrinsiek gemotiveerd maar ook thuis moet de schoorsteen blijven branden. Bovendien wordt er aan je getrokken. Er wordt aan je getrokken omdat er anders een OK dicht zal moeten.

Ze zijn er: Dorpjes op het Franse platteland waar ook het kleine fabriekje tenslotte moest sluiten omdat er gewoon niemand meer over bleef om er te werken. Iedereen was al weggetrokken omdat er elders meer toekomst was (meer kon worden verdiend).

Terwijl de functie dezelfde blijft, veranderd de functiehouder. De houder van de functie raakt doordrongen van het feit dat het zonder hem of haar gewoon ophoud. Dus het kan allemaal blijven doorgaan als ik nu “ja”, zeg. De wachtlijst zou korter kunnen worden als ik hier kom werken. Maar ik doe ergens anders al hetzelfde werk en daar wordt zus of zo voor betaald. Waarom zou ik hier komen werken? De functie is waarschijnlijk toch correct (op dezelfde wijze) ingeschaald?

Tegenover de functiehouder zit iemand van P&O, of een lijnmanager die gewoon een vacature moet vervullen en die de wachtlijst in zijn achterhoofd heeft: “En als we de functiehouder/sollicitant  nu eens een schaal hoger betalen dan waar hij/zij vandaan kwam?”. We pimpen de functie een beetje en geen haan die er naar kraait.
We zijn nu getuige van het fenomeen “salarisdrift “. De status quo salarispositie dreigt op drift te raken. Immers de functie was beschreven, gewogen en vervolgens ingeschaald en nu gaat er iemand met deze objectieve systematiek aan de haal. Als het niet kan zoals het moet dan moet het maar zoals het kan! En de lijnmanager had toch al nooit iets van FWG begrepen. Vervolgens merken andere houders van de dezelfde functie hoe slap de knieën van hun leidinggevende was op het moment van aanname van hun nieuwe collega. Dezelfde functie in verschillende schalen.

Ergens anders hoort de sollicitant dat er hoog of laag gesprongen kan worden maar de functie waarvan hij/zij de houder is zit nu echt eenmaal in schaal X. De rechte rug. Deze lijnmanager biedt echter een Persoonlijke Toeslag boven op het schaalsalaris. Dan is het net alsof je in een hogere schaal verdient.

Smeren we onze boterham nu met schaalsalarissen of met iets wat we voor dezelfde euro’s hebben gekocht? Het belonen van serieus beschreven en gewogen functie in verschillende salarisschalen kan allerlei ongewenste “infecties” tot gevolg hebben. In ernstige gevallen kan het leiden tot een op hol geslagen salarisgebouw. Er is geen enkel verband meer tussen gewogen functie en betaald salaris. Marktwerking?

John Kapteijn,
Belangenbehartiger