Het convenant zou een antwoord zijn op het toenemend tekort aan personeel op de operatiekamers en zou noodzakelijk zijn om de continuïteit en kwaliteit van de zorg voor patiënten te kunnen waarborgen. 

Het Hof verbood de ziekenhuizen echter om een deel van het convenant uit te voeren. De afspraken om geen arbeidsmarkttoeslagen meer toe te kennen en een medewerker die ontslag heeft genomen gedurende 12 maanden niet als gedetacheerde of als zzp-er te werk te stellen, leidt volgens het Hof tot een beperking van de mededinging van anesthesiemedewerkers en operatieassistenten op de arbeidsmarkt. Dat de ziekenhuizen niet de bedoeling hebben gehad om met deze maatregel die mededinging te beperken, doet er niet toe, aldus het Hof.

De Unie verwelkomt de uitspraak en feliciteert de NVAM en de LVO ermee. Medio vorig jaar ageerde Susan Mogony van De Unie fel tegen het convenant: ‘Het gaat  de werkgevers om kostenreductie en niet om een structurele oplossing voor de arbeidsmarktproblematiek. Het personeel wordt aan banden gelegd, daarmee jaag je ze juist weg’ – Volkskrant, 14 juli 2009),  De uitspraak nu slaat een bres in de poging van de betrokken ziekenhuizen om de marktwerking aan banden te leggen en daarvoor de medewerkers een prijs te laten betalen.

Er is een slag gewonnen, maar nog niet de oorlog. In een bodemprocedure kan het anders uitpakken als de ziekenhuizen kunnen aantonen dat het convenant op andere gronden gerechtvaardigd kan worden. Ook zijn slechts twee van de vijf eisen van de beroepsverenigingen ingewilligd. Zo is de eis om de ziekenhuizen te verplichten om met de beroepsverenigingen te overleggen over opleiding, arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden op de operatieafdeling afgewezen. Ook de eis om de ziekenhuizen te verbieden om gezamenlijk diensten van detacheringsbureaus in te kopen, is door het Hof afgewezen. 

Het zal nog moeten blijken in hoeverre deze uitspraak een gunstig effect heeft op de situatie van de anesthesiemedewerkers en de operatieassistenten in de betrokken ziekenhuizen. Een situatie waarin er stelselmatig overuren worden gedraaid, de werkdruk hoog is en de normstelling van de arbeidstijdenwet regelmatig wordt overtreden. Want een verbod om het toekennen van een arbeidsmarkttoeslag categorisch uit te sluiten, betekent uiteraard nog geen verplichting om een arbeidsmarkttoeslag toe te kennen. En hetzelfde geldt ten aanzien van medewerkers die ontslag nemen om als gedetacheerde of als zzp-er te gaan werken. Een verbod om ze per definitie uit te sluiten, is wat anders dan een verplichting om ze te werk te stellen. De ziekenhuizen hebben aangegeven dat zij het convenant voor de overgebleven onderdelen gewoon zullen handhaven. Toch is duidelijk gemaakt dat een realisering van beleidsdoeleinden niet ten koste kan gaan van de positie die de zorgprofessionals op de arbeidsmarkt innemen.

De Unie ondersteunt de marktwerking in de zorg, want deze is de beste garantie dat de juiste persoon op de juiste plek terecht komt, waardoor het optimum van kwaliteit en prijs kan worden bereikt. Het convenant van de ziekenhuizen dreigt dit mechanisme weer verder te verstoren, met als mogelijk gevolg dat de zorg aan kwaliteit zal inboeten en dat de zorgconsument daarvoor de prijs zal betalen. De ziekenhuizen weten nu dat er scherp op hen wordt gelet en dat ze niet straffeloos een loopje kunnen nemen met de belangen van de zorgprofessional.

Harry Appelo
arbeidsjurist